روزه نداشتند ) سپس با آيهء « فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ . . . » آن را نسخ فرموده « 1 » . بعضى مىگويند : از ابى سلمة بن اكوع روايت شده كه : وقتى آيه « وَ عَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعامُ » نازل شد هر يك از ما با ميل خود روزه گرفت و يا افطار مىكرد و كفاره مىداد تا اينكه آيهء بعد آن را نسخ نمود « 2 » مخفى نماند كه قول به نسخ مبتنى است بر اينكه معناى « يطيقونه » به معناى « يقدرون » باشد يعنى : كسانى كه قدرت بر روزه دارند در مجمع البيان مىگويد : « طاق الشّىء ، يطوقه ، و اطاق ، اطاقة » يعنى قدرت بر شىء دارد ، و اين معنى از ديگران نيز ديده مىشود « 3 » . اما بنا به گفتهء بعضى از محققين « 4 » كه « اطاق ، يطيق » به معناى اين است كه نهايت قدرت و طاقت را دارد يعنى او قادر است بر چيزى ولى با صعوبت و حرج ، پس آيه ، نسخ نشده زيرا حكم به تخيير ، براى اشخاص ضعيف كه روزه براى آنان حرجى است مانند زن و مرد پير و سالخورده ، باقى است يعنى آنان مخيرند بين افطار و فديه و روزه ولى روزه ، براى آنان بهتر است . سپس از تفسير المنار نقل مىكند كه مؤلف از استادش نقل مىكند : عرب ، « اطاق الشىء » را به كسى اطلاق نمىكند مگر اينكه قدرت او بر آن چيز ضعيف باشد كه در انجام آن به مشقت شديد دچار مىگردد . و در تفسير جلالين براى جمله « يطيقونه » به پير مرد و مريض مثال زده است ولى كلمهء « لا » در تقدير گرفته است « 5 » . بهر حال آنچه به نظر مىرسد اين است كه : آيه « وَ عَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ » مدلولش با مدلول آيهء « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ » متفاوت است و در حقيقت از اين دو آيه سه حكم مختلف از احكام روزه استفاده مىشود كه عبارتند از : 1 - وجوب روزه براى همه 2 - خروج مسافر و مريض از عموم حكم و وجوب قضاى روزه براى آنان در وقت ديگر . 3 - وظيفهء ناتوان و ضعيفان كه به سختى مىتوانند روزه بگيرند كه مخيرند بين روزه ، و افطار با صدقه . در خاتمه يادآورى مىشود آنچه مطلب را آسان مىكند اينكه : اخبارى از امامان

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 2 ، ص 227 . ( 2 ) مناهل العرفان ، ج 2 / 155 . ( 3 ) اقرب الموارد جلد 1 ، ماده طوق . ( 4 ) تفسير البيان تأليف آية اللّه خوئى ، ص 208 . ( 5 ) تفسير الجلالين ، ص 37 .